Πτώσεις στην Τρίτη Ηλικία: Πώς βοηθά η Φυσικοθεραπεία

Γράφουν οι Ζαχαρίας Σηφάκης & Έλενα Κατσούλη

Οι πτώσεις στους ηλικιωμένους είναι ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα υγείας. Συμβαίνουν συχνά και επηρεάζουν σοβαρά την ποιότητα ζωής και την ανεξαρτησία τους, ενώ οι συνέπειες αυτών επεκτείνονται και στην οικογένεια τους. Περισσότεροι από 1 στους 4 ηλικιωμένους έχουν τουλάχιστον μία πτώση, συχνά μέσα στο σπίτι, ειδικά στο υπνοδωμάτιο ή στο μπάνιο.(1, 2, 3)

Τι συνέπειες μπορεί να έχουν οι πτώσεις;

Μπορούν να οδηγήσουν σε σοβαρούς τραυματισμούς, όπως κατάγματα ισχίου ή σπονδυλικής στήλης, νοσηλεία, χειρουργείο και μακροχρόνια αποκατάσταση. Παράλληλα, συνοδεύονται συχνά από ψυχολογικές συνέπειες, όπως(4, 5):

• Άγχος και έλλειψη αυτοπεποίθησης
• Φόβος να ξαναπέσει
• Απομόνωση και αποφυγή δραστηριοτήτων
• Μείωση κινητικότητας και ανεξαρτησίας

Βασικοί λόγοι για τους οποίους οι ηλικιωμένοι πέφτουν είναι:

1. Μειωμένη ισορροπία και μυϊκή δύναμη
2. Προβλήματα όρασης και κακός φωτισμός
3. Ζάλη ή ορθοστατική υπόταση
4. Πολυφαρμακία ( ≥ 4-5 φάρμακα)
5. Δυσκολία στο περπάτημα και περιορισμένη ικανότητα να κάνουν καθημερινές δραστηριότητες
6. Κατάθλιψη

Άλλοι επιβαρυντικοί παράγοντες αποτελούν η ηλικία >80 ετών, το γυναικείο φύλο, η αρθρίτιδα, ο διαβήτης, ο χρόνιος πόνος, η ακράτεια και το ιστορικό προηγούμενων πτώσεων (6).

Γιατί όμως πέφτουμε πιο εύκολα όσο μεγαλώνουμε;

Σε νεότερα άτομα, το σώμα διορθώνει αυτόματα μικρές απώλειες ισορροπίας, χωρίς να χρειάζεται σκέψη ή προσπάθεια χάρη σε γρήγορους νευρομυϊκούς μηχανισμούς. Στους ηλικιωμένους όμως, τα προβλήματα όπως η μυϊκή αδυναμία, η νευροπάθεια ή νευρολογικές παθήσεις (πχ Πάρκινσον) δυσκολεύουν αυτούς τους μηχανισμούς. Ο εγκέφαλος, λοιπόν, χρειάζεται να επέμβει πιο ενεργά για να διατηρηθεί η ισορροπία, κάτι που καθυστερεί την αντίδραση και κουράζει την σκέψη. Το σώμα δυσκολεύεται να αντιδράσει γρήγορα και αποτελεσματικά, αυξάνοντας τον κίνδυνο πτώσης (7).

Ένας ακόμη σημαντικός λόγος πτώσεων στους ηλικιωμένους, ιδίως σε όσους έχουν σάκχαρο, είναι η υπογλυκαιμία. Όταν πέφτει το σάκχαρο, μπορεί να εμφανιστούν:

• Σύγχυση ή αποπροσανατολισμός
• Αδυναμία
• Δυσκολία στον έλεγχο των κινήσεων

Με αποτέλεσμα να αυξάνει τον κίνδυνο να πέσει το άτομο (8).

Μέτρα Πρόληψης

Η σωστή οργάνωση και τροποποίηση του σπιτιού μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο πτώσης με τα εξής μέτρα:

• Αφαίρεση εμποδίων (πχ χαλιά, καλώδια)
• Χρήση αντιολισθητικών επιφανειών και ο καλός φωτισμός

Εξίσου σημαντική είναι η σωστή διαχείριση της φαρμακευτικής αγωγής, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις πολυφαρμακίας ή ψυχοτρόπων φαρμάκων, καθώς και η συμπλήρωση βιταμίνης D όταν απαιτείται. Η χρήση άνετων και σταθερών παπουτσιών και η ποδιατρική φροντίδα συμβάλλουν στη βελτίωση της λειτουργικότητας των κάτω άκρων. Τέλος, η ενίσχυση της αυτοπεποίθησης και η ενεργή συμμετοχή στα προγράμματα πρόληψης πτώσεων βοηθούν στη μείωση του φόβου πτώσης και στη διατήρηση της ψυχικής ευεξίας (9, 10).

Ρόλος Φυσικοθεραπείας στην Πρόληψη Πτώσεων

Η φυσικοθεραπεία στην τρίτη ηλικία προσφέρει σημαντικά οφέλη σε σωματικό, ψυχικό και κοινωνικό επίπεδο, ενισχύοντας την ποιότητα ζωής, την κινητικότητα και την ανεξαρτησία.

• Η εξάσκηση ισορροπίας βοηθά τόσο στη στατική όσο και στη δυναμική σταθερότητα, ενισχύοντας ταυτόχρονα την αυτοπεποίθηση των ηλικιωμένων (11).
• Η μυϊκή ενδυνάμωση, ιδιαίτερα στα κάτω άκρα, βοηθά να κάνουμε πιο εύκολα τις καθημερινές δραστηριότητες, όπως το περπάτημα και το ανέβασμα σκαλιών, ενώ η τακτική άσκηση βελτιώνει την αντοχή και την λειτουργική ανεξαρτησία. (1,12,9)
• Η συστηματική συμμετοχή σε ομαδική, επιβλεπόμενη άσκηση έχει συνδεθεί με αύξηση της μυϊκής μάζας, της δύναμης και της συνολικής κινητικής λειτουργίας (13)

Προγράμματα άσκησης, που δεν περιλαμβάνουν περπάτημα αλλά συνδυασμό ασκήσεων ισορροπίας και μυϊκής ενδυνάμωσης, είναι πολύ χρήσιμα για τους ηλικιωμένους. Με την εφαρμογή τέτοιων προγραμμάτων, παρατηρείται μείωση στον ρυθμό πτώσεων, έως και 34% σε σύγκριση με άτομα που δεν συμμετέχουν σε τέτοια προγράμματα, προσφέροντας μεγαλύτερη ασφάλεια στην καθημερινότητα των ηλικιωμένων (12,14).

Βιβλιογραφία

1. World Health Organization. (2008). WHO global report on falls prevention in older age. World Health Organization.
2. Salari, N., Darvishi, N., Ahmadipanah, M. et al. Global prevalence of falls in the older adults: a comprehensive systematic review and meta-analysis. J Orthop Surg Res 17, 334 (2022).
3. Lytras, D., Sykaras, E., Iakovidis, P., Kasimis, K., Myrogiannis, I., & Kottaras, A. (2022). Recording of falls in elderly fallers in Northern Greece and evaluation of aging health-related factors and environmental safety associated with falls: A cross-sectional study. Journal of Environmental and Public Health, 2022, Article 9292673.
4. Jamal Sepah, Y., Umer, M., Khan, A. et al. Functional outcome, mortality and in-hospital complications of operative treatment in elderly patients with hip fractures in the developing world. International Orthopaedics (SICOT) 34, 431–435 (2010).
5. Thomas M. Gill, Terrence E. Murphy, Evelyne A. Gahbauer, Heather G. Allore, Association of Injurious Falls With Disability Outcomes and Nursing Home Admissions in Community-Living Older Persons, American Journal of Epidemiology, Volume 178, Issue 3, 1 August 2013, Pages 418–425,
6. Appeadu, M. K., & Bordoni, B. (2023). Falls and fall prevention in older adults. In StatPearls [Internet]. StatPearls Publishing.
7. Richardson, James K. MD. Imbalanced: The Confusing Circular Nature of Falls Research…and a Possible Antidote. American Journal of Physical Medicine & Rehabilitation 96(1):p 55-59, January 2017.
8. Kachroo, S., Kawabata, H., Colilla, S., Shi, L., Zhao, Y., Mukherjee, J., ... & Fonseca, V. (2015). Association between hypoglycemia and fall-related events in type 2 diabetes mellitus: analysis of a US commercial database. Journal of managed care & specialty pharmacy, 21(3), 243-253.
9. Karlsson, M. K., Magnusson, H., von Schewelov, T., & Rosengren, B. E. (2013). Prevention of falls in the elderly—a review. Osteoporosis international, 24(3), 747-762.
10. Schnock, K. O., Howard, E. P., & Dykes, P. C. (2019). Fall prevention self-management among older adults: a systematic review. American journal of preventive medicine, 56(5), 747-755.
11. Zhao, Y., Chung, P. K., & Tong, T. K. (2017). Effectiveness of a balance-focused exercise program for enhancing functional fitness of older adults at risk of falling: A randomised controlled trial. Geriatric Nursing, 38(6), 491-497.
12. Sherrington, C., Whitney, J. C., Lord, S. R., Herbert, R. D., Cumming, R. G., & Close, J. C. (2008). Effective exercise for the prevention of falls: a systematic review and meta‐analysis. Journal of the American Geriatrics Society, 56(12), 2234-2243.
13. Tsekoura, M., Billis, E., Tsepis, E., Dimitriadis, Z., Matzaroglou, C., Tyllianakis, M., ... & Gliatis, J. (2018). The effects of group and home-based exercise programs in elderly with sarcopenia: a randomized controlled trial. Journal of clinical medicine, 7(12), 480.
14. Fusco A. (2019). What are the effects of exercise interventions for preventing falls in older people living in the community? - A Cochrane Review summary with commentary. Journal of musculoskeletal & neuronal interactions, 19(4), 385–388.